Architektura scenografii

Scenografia Jana Pappelbauma do sztuki „Woyzeck” w reżyserii Thomasa Ostermeiera
Scenografia Jana Pappelbauma do sztuki „Woyzeck” w reżyserii Thomasa Ostermeiera

Jan Pappelbaum jest jednym z najważniejszych i awangardowych scenografów współczesnego teatru europejskiego. Jego prace uchodzą za oryginalne dowody na rozwój współczesnego teatru.

Jan Pappelbaum urodził się w 1966 roku w Dreźnie. Dorastał w Lipsku w rodzinie aktorskiej. Po krótkiej karierze sportowca i zdobyciu zawodu murarza podjął studia architektoniczne na obecnym Uniwersytecie Bauhaus w Weimarze oraz na Uniwersytecie Technicznym w Wiedniu. W Weimarze założył teatr studencki artfremd, z którym wystawiał sztuki Szekspira i Dürrenmatta. W 1994 roku został asystentem scenografa Festiwalu Sztuki w Weimarze, Dietera Klassa, który zaprojektował słynny czarny sześcian jako miejsce inscenizacji Prafausta Manfreda Kargego. W tym samym roku doszło do spotkania Pappelbauma z Thomasem Ostermeierem, Tomem Kühnelem i Robertem Schusterem, z którymi do tej pory łączy go przyjaźń, jedna z najbardziej owocnych w niemieckim teatrze.

Już podczas studiów Pappelbaum tworzy pierwsze projekty przestrzeni scenicznej, m.in. dla duetu reżyserskiego Toma Kühnela i Roberta Schustera w bat-Studiotheater (scena Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ernsta Buscha) oraz w Teatrze Maksyma Gorkiego w Berlinie. Jako scenograf współpracuje z nimi do 2001 roku w teatrach we Frankfurcie: Schauspielhaus oraz Das TAT im Bockenheimer Depot. Sławę przynoszą mu projekty scenograficzne w Bockenheimer Depot czyli w wykorzystywanej dla potrzeb teatru olbrzymiej, dawnej zajezdni tramwajowej. Kiedy Thomas Ostermeier zakłada przy berlińskim teatrze Deutsches Theater scenę Die Baracke i czyni z niej jeden z najznamienitszych teatrów eksperymentalnych współczesnej dramaturgii, Pappelbaum przebudowuje dawną scenę prób na świetnie sprawdzającą się przestrzeń teatralną. W 1999 roku Thomas Ostermeier wraz z choreografką Sashą Waltz obejmuje kierownictwo artystyczne berlińskiego teatru Schaubühne am Lehniner Platz. Jan Pappelbaum zostaje głównym i jednym z najważniejszych scenografów tego teatru. Artyści kontynuują pracę rozpoczętą w Baraku, wykorzystując przestrzeń Schaubühne zgodnie z jej naturalnymi możliwościami. Schaubühne, teatr, który na początku lat 80. XX wieku wprowadził się do pomieszczeń po modernistycznym kinie zaprojektowanym przez Ericha Mendelsohna, do dziś uchodzi za modelowy teatr naszych czasów. Pappelbaum, zgodnie ze swoją koncepcją sceny, zaczyna od otwartej i pustej przestrzeni, odsłaniając betonowe ściany, elementy techniczne i podesty. I właśnie w takim otoczeniu udaje mu się rozwinąć i artystycznie urzeczywistnić idee architektonicznej przestrzeni scenicznej. W kolejnych latach Jan Pappelbaum tworzy niezwykłe i radykalne formy sceniczne i nowatorskie, modelowe sceny. Swoich projektów nie postrzega jako ostatecznych, lecz traktuje jako zmieniające się, inspirujące i funkcjonalne formy dla gry aktorskiej i pomysłów inscenizacyjnych. Kreuje przestrzeń totalną o nowatorskich i zaskakujących perspektywach sceny i układu widowni. Rekonstruuje obrazy i rysunki z historii współczesnej, np. dotyczące kulturowej recepcji modernizmu i Bauhausu, łączy je, nadaje im nowe znaczenie i tworzy z nich zmienną architekturę sceniczną.

Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie prezentuje po raz pierwszy w Polsce wystawę, którą wcześniej pokazano w Muzeum Architektury w Oslo. Ekspozycję tworzy wyjątkowy materiał zdjęciowy i filmowy z ponad 80 produkcji tego niezwykłego kreatora przestrzeni i scenografa, jakim jest Jan Pappelbaum. Wybrane modele scen do spektakli Nora i Budowniczy Solness Ibsena, Hamlet i Otello Szekspira oraz fragmenty zapisów filmowych spektakli dowodzą, jak różnorodne są jego scenografie i jak pomysłowo łączą się z zamysłem reżyserskim i aktorskim inscenizacji. Główną atrakcją wystawy jest instalacja audio-wideo do spektaklu w reżyserii Thomasa Ostermeiera z 2005 roku pt. Hedda Gabler.

Kierownictwo projektu: Theater der Zeit, Harald Müller

Kierownictwo artystyczne: Jan Pappelbaum

Kurator: dr Ute Müller-Tischler

Koordynacja projektu: Dorota Krakowska, Goethe-Institut w Krakowie

Projekt ekspozycji: kk-architekten, Karl Karau

Modele: Mira Voigt oraz Hagen Damwerth

Grafika: Sibyll Wahrig

Projekt zrealizowano przy wsparciu Schaubühne am Lehniner Platz w Berlinie. Wystawa Jan Pappelbaum – scenografia została przygotowana przez wydawnictwo Theater der Zeit oraz Goethe-Institut w Krakowie. Szczególne podziękowania dla Goethe-Institut w Krakowie, Goethe-Institut w Norwegii, Schaubühne am Lehniner Platz w Berlinie, Arno Declaira, fotografika, kanału teatralnego ZDF oraz arte, a w szczególności dla Jana Pappelbauma za udostępnienie eksponatów.

Otwarcie wystawy w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha odbędzie się 10 maja 2011 r. o godzinie 18.00. Następnego dnia, 11 maja, również o 18.00 zapraszamy na spotkanie z Janem Pappelbaumem oraz Ute Tischler, kuratorką wystawy (moderować będzie Anna Burzyńska).

Pokazy telewizyjnych nagrań (Theaterkanal ZDF, arte) poszczególnych inscenizacji teatralnych w reżyserii Thomasa Ostermeiera ze scenografią Jana Pappelbauma odbędą się w Muzeum Manggha:

  • 23.05 (godz. 18.00) – Hedda Gabler (Henryk Ibsen)
  • 02.06 (godz. 18.00) – Nora (Henryk Ibsen)
  • 15.06 (godz. 18.00) – Woyzeck (Georg Buechner)

Wprowadzenie do nich przedstawią Mateusz Borowiecki i Agata Dąbek.

Wystawa zorganizowana w ramach polsko-niemieckiego festiwalu nowoczesnego sąsiedztwa SĄSIEDZI – 2.0.

Materiały prasowe Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha.

www.manggha.krakow.pl

www.sasiedzi20.com