Moduł miasto

Lesław Tetla, „Osiedle”, 2010
Lesław Tetla, „Osiedle”, 2010

Wystawa malarstwa Lesława Tetli Moduł miasto stanowi refleksję nad kresem dwudziestowiecznych utopii urbanistycznych i ich ambiwalentną spuścizną. Inspiracją dla prezentowanych na niej obrazów olejnych i obiektów jest oparta na dyktacie geometrii architektura późnego modernizmu. Utrwalone na płótnach Tetli budynki użyteczności publicznej, bloki mieszkalne i obiekty małej architektury: kioski i wiaty autobusowe, choć w większości mają swoje pierwowzory na terenie aglomeracji górnośląskiej, w gruncie rzeczy mogłyby przedstawiać blokowiska Sarajewa, wschodniego Berlina czy Bronxu. Zunifikowane, oparte na służących do wyznaczania proporcji, stałych modułach, porażają jednostajnością, dodatkowo wzmocnioną przez brak przedstawień postaci ludzkich.

Tetla maluje pustkę metropolii, bezludne przestrzenie, które zaświadczają o klęsce modernistycznej urbanistyki, ale jego obrazy można też traktować jako metaforę niepowodzenia wizji rzeczywistości opartej na wierze w rozum i postęp. Pozostające na granicy przedmiotowości i abstrakcji prace artysty akcentują siatkę rusztowań, monotonię płyt zdobiących elewacje i powtarzalny rytm okien. Przetwarzany na różne sposoby motyw kraty, odwołujący się do ograniczenia zarówno przestrzeni, jak i wolności twórczej, sugeruje, że dyktat geometrii prowadzi do zniewolenia. Modernistyczne przekonanie, że forma powinna podążać za funkcją, że techniczne i estetyczne aspekty architektury mają służyć tworzeniu przyjaznej człowiekowi przestrzeni podzielonej na miejsca pracy, zamieszkania i wypoczynku, przyniosły przeciwne do zamierzonych rezultaty. Dominująca w urbanistyce połowy XX wieku zasada rozluźnienia i alternacji, doprowadziła do powstania terenów „niczyich”, przypominających pustynie, pozbawionych centrum, monofunkcyjnych osiedli mieszkaniowych, których mieszkańcy nie tworzą wspólnoty, lecz całkowicie anonimowi, niewidoczni dla innych, kryją swoją tożsamość za numerami mieszkań.

Funkcjonalistyczne planowanie zdehumanizowało architekturę, a ludzka skala, która legła u jej podstaw, szybko została zarzucona. Jednak Tetla maluje nie tylko klęskę społecznych celów modernizmu, pokazuje także jego estetyczną degradację. Fasady budynków pokrywają brud i liszaje łuszczącego się tynku, barwy elewacji są spłowiałe lub przeciwnie pokryte grubą warstwą brudu. Wszędzie widać ślady dewastacji i dekapitalizacji. Co ważniejsze, rozkład dotyka nie tylko materii miasta-modułu, lecz także jego struktury. Moduł, na którym miała opierać się konstrukcja budynków, staje się podstawą wyklętego przez modernistów ornamentu. Oparta na wysmakowanym pięknie liczb architektura przekształca się w swoje przeciwieństwo, tandetnie zaprojektowane i wykonane klockowate bloki, których brzydotę maskują kasetonowe elewacje i obskurne betonowe panele. To właśnie one, powielone w setkach realizacji stały się synonimem pustej fasadowości i złego smaku. Równocześnie trudno wyzwolić się od nich, wymazać z pamięci geometryczne wzory, które przez dziesięciolecia wytyczały ramy egzystencji mieszkańców byłego bloku wschodniego. Dlatego choć zniszczone i zatarte, przeniesione w przestrzeń wyobraźni znów mienią się na obrazach, takich jak Basen czy Osiedle, tęczowymi barwami, niczym powidoki niespełnionych marzeń modernistów o nowym, pełnym ładu świecie.

Violetta Sajkiewicz


Lesław Tetla (ur. w Pszczynie) w latach 1988–1994 studiował na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach. W tym samym czasie podjął studia w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, na Wydziale Grafiki w Katowicach. W 1998 roku uzyskał dyplom z wyróżnieniem w pracowniach: malarstwa prof. Jacka Rykały i grafiki warsztatowej prof. Stanisława Kluski. Obecnie pracuje na kierunku malarstwo Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, gdzie prowadzi Pracownię Działań Interdyscyplinarnych oraz piastuje stanowisko prodziekana Wydziału Artystycznego. Był stypendystą Ministra Kultury i Sztuki oraz Fundacji im. Tadeusza Kulisiewicza. Otrzymał Nagrodę Prezydenta Miasta Katowic dla Młodych Twórców. W roku 2006 był nominowany do Nagrody XXI Festiwalu Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie. W 2010 roku został laureatem (Nagroda Prezydenta Miasta Szczecina) XXIII Festiwalu Polskiego Malarstwa Współczesnego w Szczecinie. W roku 2011 otrzymał Stypendium Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury. Swoje prace prezentował na licznych wystawach indywidualnych oraz zbiorowych.

Materiały prasowe Galerii Piętro Wyżej

www.ck.art.pl