Fragment opisu autorskiego

MONASTYCYZM
Choć termin „monastycyzm” (monaster) pochodzi od greckiego słowa monachos - samotny i monasterion - cela pustelnika, to istotą tej formy życia religijnego jest wspólnota. Łączą się w niej dążenia ludzi do duchowej doskonałości, czystości, skromności i ubóstwa. A więc monaster to nie tylko cegły chroniące mnichów. Monaster to mnisi, ludzie, którzy poświęcają swoje życie Bogu w modlitwie i pracy. Jednak to, co klasztorne nie wytworzy się w człowieku bez atmosfery, bez wydzielenia, bez architektury, bez przestrzeni sacrum.

WYTYCZNE
Można założyć, że znakomita większość klasztorów obrządku wschodniego nie była projektowana jako zespół budynków. Powstawały raczej w procesie rozwoju popychanego potrzebą, a ograniczanego możliwościami. Można dostrzec prawidłowości w sposobie kreowania przestrzeni klasztornych, dotyczące zarówno projektowania założeń na „surowym korzeniu”, jak i doraźnej rozbudowy. Większość monasterów ma układ centralny lub zbliżony do centralnego, w którym przestrzeń sacrum (cerkiew) jest chroniona przez otaczające budynki lub mury klasztorne. Powodów dla takich rozwiązań można się doszukiwać w konieczności zachowania obronnego charakteru zabudowań. I tak w istocie było. Jednak to nie konieczność obrony przed wrogami była bezpośrednią przyczyną fortyfikowania murów klasztornych. Była i jest nią ludzka psychika.

Forteczny charakter murów wywołuje w pielgrzymie poczucie bezpieczeństwa, a także uszlachetnia to, co jest chronione tymi murami. Kiedy pielgrzym nie musi się już troszczyć o sprawy życia codziennego, może przystąpić do życia monasteru, modlitwy i pracy. Na tym etapie poznania istotną rolę spełnia architektura. Powinna ona tworzyć atmosferę spokoju i ładu wewnątrz założenia, oddzielonego od „zawieruchy” życia codziennego na zewnątrz. Idea separacji przyświeca kreowaniu każdej przestrzeni klasztornej. Dla wytworzenia tej specyficznej granicy, którą każdy może przekroczyć, ale musi ją odczuć, wymyślono wiele schematów zabudowy kompleksów sakralnych. Wspólnym ich mianownikiem są mury (granica).

Najważniejszym miejscem zespołu klasztornego jest przestrzeń modlitwy, i jako taka musi być chroniona przez resztę zabudowań. Również z tego względu preferowany byłby tu układ z centralnie umieszczoną świątynią. Pielgrzymi powinni podświadomie odczuwać, że dążą do serca układu. Warunkiem zapewniającym poczucie bezpieczeństwa człowieka jest nienaruszalność cielesna, ale także możliwość zaspokojenia potrzeb fizjologicznych. Dlatego w kompleksach klasztornych znajdują się wewnętrzne ogrody i studnie (pokarm), które choć, z uwagi na ich rozmiary i rodzaj, nie są w stanie dostarczyć wszystkim pożywienia, to czynią zadość podświadomym dążeniom człowieka do przebywania w środowisku mogącym zaspokoić jego potrzeby. Wewnętrzny ogród powinien sprawiać wrażenie różnorodnego i bogatego. Powinien cieszyć oko obfitością i naturalnością, powiązaniem z wodą.

W celu ciągłego wywierania wrażenia na pielgrzymie, okna budynku gościnnego, jak i inne pomieszczenia, w których może się on znajdować, powinny mieć wystawę na wschód (słońce budzi o brzasku) i widok na cerkiew. Natomiast sam budynek powinien być zlokalizowany jak najdalej od cel mnichów, których okna też powinny być skierowane na wschód, lecz nie na dziedziniec ogólnodostępny. Pielgrzym powinien mieć również łatwy dostęp do pomieszczeń refektarza i kapitularza.

Jedną z wytycznych projektu była prostota zastosowanych rozwiązań konstrukcyjno-technologicznych. Wszystkie elementy zespołu zostały pomyślane tak, by można je było zrealizować bez skomplikowanych technologicznie materiałów i maszyn. Całość może zostać wybudowana w technologii tradycyjnej przez niefachowców.

MONASTER - MIASTO
Ze względu na analogię, nasuwa się bezpośrednio podejście do tego zagadnienia, jak do projektowania urbanistycznego miasta. Bo w istocie klasztor to miasto w miniaturze. Wystarczy wspomnieć takie pojęcia jak: samowystarczalność, granice, wjazd-brama, zespół budynków, mnogość zdarzeń, a staje nam przed oczami małe miasteczko czy podmiejski zespół urbanistyczny. Podążając za tą myślą, należałoby zaprojektować kompozycję otwartą (poddającą się rozbudowie), ale eksponującą jej funkcjonalne i estetyczne zamknięcie. Należałoby podać zasadę, algorytm, który, rozwijając się, zacznie od samego początku i w każdym stadium tworzyć adekwatną do potrzeb użytkownika przestrzeń, harmonijnie wpisującą się w kontekst.

IDEA
Cechą charakterystyczną każdego założenia klasztornego jest wydzielenie z otoczenia. Najprostszym logicznym sposobem wydzielenia danego terenu jest postawienie muru i umieszczenie funkcji w budynkach nim otoczonych (analogicznie do postępowania pierwszych chrześcijańskich pustelników w Egipcie). Problem pojawia się kiedy tego muru, ze względu na koszty i skalę, nie można wykonać od razu. Ideą jest podział przedsięwzięcia na etapy, w ten jednak sposób, aby po zakończeniu każdej fazy, budynki stanowiły pełnowartościowy kompleks klasztorny. W tym wypadku pomysłem również jest, aby same zabudowania stanowiły już mur, co pozwoliłoby uniknąć budowy osobnego, zewnętrznego dla zespołu wydzielenia.

Analizowano różne układy brył oraz różne poziomy rozrzeźbienia elewacji. Zdecydowano się na układ, w którym centralnie umieszczona cerkiew otoczona jest od północy budynkiem monasterskim pierwszym, od wschodu budynkiem monasterskim drugim, od południa budynkiem biblioteczno-warsztatowym, a od zachodu budynkiem gościnnym.
Proporcje, relacje pomiędzy bryłami, ich położenie, kształt, materiał są próbą ucieczki od monotonii i odpychającej prostoty. Dla uzyskania efektu lekkości, ale jednocześnie silnego związania brył z ziemią, ich ściany zwężają się ku górze miękką linią. Ma to znaczenie symboliczne – wiara wyrasta z ludzi, którzy są nierozerwalni z ziemią.

SACRUM
Strefę sacrum starano się wykreować przez nawarstwienie granic, które pielgrzym przekracza. Pierwszą granicą jest skraj terenu monasteru, wydzielonego za pomocą niskiego murka z betonu barwionego w masie na biało. Kolor biały, silnie kontrastujący z trawą łąki i lasem otaczającym działkę, będzie widziany i rozpoznawany z daleka jako ideowe przedstawienie sacrum. Wejście w głąb kompleksu następuje w miejscu dozwolonym czyli przez bramę wejściową, która choć jest ciągle otwarta to stanowi granicę odczuwalną mentalnie. Pielgrzym, zbliżając się do surowych murów budynków klasztornych pokrytych gontem modrzewiowym, zaczyna odczuwać grozę, dyskomfort, obawę. Jednak jego wzrok skupia się na wielkim przeszkleniu, przez które można dostrzec toczące się życie, oraz na błyszczących w słońcu krzyżach wystających ponad mury. W końcu dociera do bramy klasztornej, wąskiej niczym „ucho igielne”. Nasila się w nim niepewność kolejnych widoków. Wtedy przekracza granicę murów. Doznaje olśnienia, gdyż wnętrze tego, co z zewnątrz było surowe i zimne, jest podniosłe i bogate. Następną granicą jest budynek cerkwi. Wchodząc do niego z wypełnionego światłem dziedzińca, pielgrzym zostaje zaskoczony przez przyciemnione, ciche wnętrze, z błyszczącymi płomieniami świec i rozbłyskami światła, płynącymi z otworów w suficie i ścianach.

SYMBOLIKA
Ze względu na symbolikę, wszystkie obiekty sakralne wykazują tendencję do kierowania wzroku ku górze, maksymalizując odbiór podziałów wertykalnych. Podążając za tą myślą, można by wysnuć pomysł stosowania tylko takich. Jednak przestrzeni nie można opisać za pomocą tylko i wyłącznie kierunku pionowego.

Rozwiązaniem, na które się zdecydowano przy projektowaniu cerkwi jest rzut kwadratowy o przedłużonych bokach mieszących prezbiterium oraz przedsionek, a nad nim chór. Układ wież, typowy dla prawosławia, cztery narożne i jedna centralna, symbolizuje Chrystusa i czterech ewangelistów. Każda wieża jest nieco inna, tak jak przekazy biblijne autorów nieznacznie różnią się między sobą. Elewacje nawiązują do powszechnie znanego znaku graficznego: krzyża na Golgocie, w którym górę symbolizuje postument. Na zwieńczeniu elewacji w kształcie schodkowego postumentu umieszczony jest krzyż. W suficie cerkwi znajduje się pięć otworów, doświetlanych przez wieże, symbolizujących gwieździste sklepienie niebieskie. Na podniebieniu otworu centralnego zaplanowano mandylion.

Nagrody, wyróżnienia:
II miejsce (wraz z zespołem) na Międzynarodowych Warsztatach Studenckich Docomomo 2008 w Rotterdamie
I miejsce w konkursie o Doroczną Nagrodę SARP im. Zbyszka Zawistowskiego - Dyplom Roku 2010 - praca dyplomowa „Zespół budynków monasteru wraz z cerkwią św. Archanioła Michała w Jaroszówce”
Doświadczenie zawodowe - Fold s.c. (2007-2009), FORUM Architekci (2009-2010)